درباره کاردرمانی

کاردرمانی چیست ؟
کاردرمانی یا آکیوپیشنال تراپی (occupational therapy) یا ارگوتراپی (به زبان فرانسوی) یکی از شاخه های توانبخشی می باشد. که به عنوان یک رشته کل نگر تمامی ابعاد روحی، روانی و جسمی یک بیماری و تاثیرات جانبی مختلفی که بر روی عملکرد فردی و اجتماعی بیمار می گذارد را در نظر می گیرد. با ارائه تکنیک های درمانی مناسب، ضمن توجه به علائق مراجع به درمان اختلالات در حیطه های جسمانی و روانی در مقاطع سنی مختلف می پردازد. فرد را از وابستگی خارج کرده و به سوی انجام فعالیت های مستقل روزانه یاری می دهد.
به عنوان مثال فردی که دچار سکته مغزی می شود با توجه به سطح ضایعه ای که در مغز اتفاق می افتد برخی مهارت های حرکتی و کلامی اش را از دست می دهد. این اختلالات باعث می شود فرد در انجام فعالیت های روزانه اش و همچنین در زمینه شغلی که دارد و ارتباطات روزمره خانوادگی و اجتماعی دچار محدودیت و وابستگی شود. مجموعه این عوامل می تواند باعث بروز مشکلاتی دیگر از جمله از دست دادن اعتماد به نفس و افسردگی در فرد شود.

کاردرمانگر کیست؟
متخصصان کاردرمانی با تسلط بر علوم مختلف از جمله فیزیولوژی، آناتومی و روانشناسی یک برنامه جامع درمانی و درصورت لزوم رویکرد های جبرانی و تطابقی به مراجعه کنندگان ارائه می دهند که تمامی حیطه های زندگی فرد را در نظر می گیرد.
هدف کاردرمانی با همکاری سایر اعضای تیم توانبخشی (فیزیوتراپیست، گفتار درمانگر، ارتزیست پروتزیست، شنوایی شناس، بینایی سنج) و سایر افراد تیم درمان (پزشک، روانشناس، پرستار، مددکار اجتماعی و…) و بویژه با همراهی خانواده فرد، رساندن مراجع به احساس کفایت و ارزشمندی است.

کاردرمانی برای چه سنی مناسب است؟
در ادامه این پرسش که چه افرادی با چه سنی به کار درمانی مراجعه کنند و کاردرمانی برای چه افرادی مناسب است مطرح می شود. باید بگوییم که کاردرمانی در تمامی حیطه های سنی از نوزاد تا فرد کهن سال خدمات درمانی ارائه می دهد.
بطور مثال برای نوزادی که تاخیر در گردن گرفتن دارد و یا برای فرد کهن سالی که مشکلاتی در عضلات و حرکت و حتی اختلالات ذهنی پیدا می کند برنامه ی درمانی ارائه می کند.

پس کاردرمانی مختص کودکان نیست.

چه کسانی به کاردرمانی نیاز دارند؟
همانطور که گفته شد به علت گستردگی فعالیت ها و خدمات کاردرمانی مراجعین کاردرمان حیطه های سنی مختلف از نوزادان، کودکان و…تا سالمندان با اختلالات متفاوت را ممکن است شامل شود. به طور خلاصه شاید بتوان گفت تمامی افرادی که نیازمند دستیابی به استقلال در عملکرد های خود هستند به کاردرمانی مراجعه می کنند.
اینکه چه افرادی به کاردرمانی نیاز دارند در واقع همان حیطه ی فعالیت کاردرمانی می باشد که بخشی از آن به شرح زیر است:
الف) اختلالات جسمی
۱٫ اختلالات جسمی: کودکان شامل تاخیر حرکتی، الگوهای حرکتی نادرست، دررفتگی مادرزادی ران، گردن کجی و …
۲٫ اختلالات نورولوژیک بزرگسالان: شامل پارکینسون، ام اس، سکته مغزی و…
۳٫ اختلالات ارتوپدی: شامل ضایعات تاندونی، سوختگی ها، بیماری های روماتیسمی و…
ب) اختلالات ذهنی کودکان
• نظیر اختلالات توجه و تمرکز، اختلالات یادگیری، بیش فعالی، مشکلات حافظه، مشکلات شناختی و…
ج) اختلالات روانی
۱٫ اختلالات کودکان مانند مشکلات رفتاری، هذیان و بی قراری، اسکیزوفرنی دوران کودکی، فوبیا و …
۲٫ اختلالات بزرگسالان نظیر اسکیزوفرنی، سوءمصرف مواد، سالمندی، اختلالات خلقی و…
در واقع مشکلات افرادی که به کاردرمانی مراجعه می کنند دامنه وسیعی را در برمی گیرد و می تواند حاصل عوامل مختلفی از جمله یک صدمه یا تصادف، تعارض یا فشار روانی، بیماری جسمی، اختلال عاطفی و یا تاخیر رشدی و اختلالات مادر زادی باشد.

کاردرمانی در کودکان
کودکانی که در زمینه جسم به خدمات کاردرمانی نیاز دارند شامل اختلالاتی از جمله فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، سندروم داون، مشکلات تاخیری تعادلی، عوارض ناشی از تشنج، تاخیرهای حرکتی، اختلالات و بیماری های عصبی عضلانی، اصلاح الگوی حرکتی نادرست،عوارض حرکتی در اثر بیماری های متابولیک، دررفتگی مادرزادی ران،هیپوتونی، تورتیکولی(کجی مادرزادی گردن) و… می شوند.
در بخش کودکان به علت گستردگی اختلالات ذهنی شاخه ذهن یا mental نیز به عنوان زیر مجموعه ای از شاخه روان به صورت جداگانه مورد بررسی قرار می گیرد.
کودکانی که به خدمات کاردرمانی ذهنی نیاز دارند دچار اختلالاتی نظیر کم توانی ذهنی، اتیسم،اختلالات رفتاری، یادگیری ،مشکلات حافظه،مشکلات نوشتاری،تاخیرهای رشدی،مشکلات درکی شناختی،بینایی شنیداری و…هستند.
اما ممکن است به هر دوحیطه ی ذهن و جسم به طور همزمان پرداخته شود به عنوان مثال کودکان فلج مغزی که دچار اختلال در راه رفتن هستند مشکلات ذهنی را نیز به همراه دارند که لازم است مدنظر قرار گرفته شود.

کاردرمانی در بزرگسالان
حیطه ی فعالیت کار درمانی به دو بخش کلی جسم و روان تقسیم می شود.
اختلالات جسمی که در بخش بزرگسال به خدمات کاردرمانی نیاز دارند به دو دسته کلی تقسیم می شوند.
دسته ی اول اختلالات نورولوژیک هستند که بیماری هایی از جمله سکته مغزی، ام اس، پارکینسون، ضربه مغزی، اختلالات مربوط به مخچه، ضایعات نخاعی، بیماری های پیشرونده سیستم اعصاب مرکزی و… را شامل می شوند.
دسته دوم اختلالات ارتوپدیک اندام فوقانی بویژه دست هستند که مواردی از جمله ضایعات تاندونی و بافت همبند،گرفت های پوستی و سوختگی ها،محدودیت های حرکتی و ضعف عضلات اندام فوقانی را شامل می شوند.
اختلالات مرتبط با روان که در بخش بزرگسال نیازمند کاردرمانی هستند شامل بیماری هایی از جمله اسکیزوفرنیا، اختلالات خلقی (به عنوان مثال افسردگی،دوقطبی و…)، اختلالات شخصیت (که شامل انواع اسیزوئید،اسکیزوتایپال،دوری گزین و… می شود)، اختلالات اضطرابی، سوء مصرف مواد، انواع دمانس، مشکلات روان مرتبط با سالمندی و کهولت سن و….می باشند.

سپاس فراوان از توجه شما
تنظیم: منصوره فوادالدینی(کارشناس ارشد کاردرمانی)