رژيم حسي !

همانطور كه كودك شما در طول روز به غذا نياز دارد، او به محرك هاي حسي و فرصت هايي براي فرار از موقعيت هاي آزاردهنده هم نياز دارد.

حتي نياز است كه اين در اصطلاح رژيم حسي مربوط به فعاليت هاي حسي براي هر كودك متفاوت درنظر گرفته شود تا براي آن كودك همان محرك هاي حسي موردنيازش جهت انجام بهتر فعاليت هاي زندگي روزمره را فراهم آورد.

كاردرمانگر كودك كه در زمينه ي مشكلات حسي آموزش ديده است مي تواند به شما براي طراحي يك رژيم حسي مناسب و براساس ارزيابي كودك تان، كمك كند. تأثير رژيم حسي معمولا فوري است و به تدريج بيشتر هم مي شود و فعاليت هايي كه در رژيم حسي وجود دارند براي كمك به ساماندهي مجدد و متفاوت سيستم عصبي مركزي كودك تان ارائه مي شوند تا تحمل شرايط آزاردهنده، بهبود دامنه توجه، استرس كمتر در انتقال بين فعاليتها و محدود كردن رفتارهاي جستجوگري حسي يا اجتناب حسي را سبب شوند.

 

رژيم حسي كليدي براي رشد

رژيم حسي كليدي براي رشد و توسعه ي مهارت هاي خود-تنظيمي براي كمك به كودكان با اختلال پردازش حسي است. در طول روز فعاليت هايي كه محرك حسي مربوط به آرام كردن كودكي با بيش فعالي يا فعال كردن كودكي كه غيرفعال و بي حس و حال است را فراهم مي كند، مي تواند براي اين كودك با مشكلات پردازش حسي جهت عملكرد بهتر و رسيدن به رفتارهاي در حد انتظار و جامعه پسند كمك كند.

مثلا كودكي كه داراي سطح فعاليت كمي است، نمي تواند از فرصت هاي موجود براي يادگيري و اجتماعي شدن استفاده كند. رژيم حسي براي كودكي كه كاملا در ارتباط با محيط و ديگران اجتنابي هست يا براي كودك ديگري كه به خاطر هيجانات زيادش حتي براي يك دقيقه هم نمي تواند يكجا بند شود، مي تواند مفيد باشد و او را از اين حالت ها درآورد.

 

هل دادن يك چرخ دستي يا فرغون سنگين وزن يا جابجا كردن برف با بيل مي تواند براي بسياري از كودكان با مشكلات حسي، خوشايند باشد. پرتاب كردن اسباب بازي يا اشياء سنگين وزن هم مي تواند جزئي از رژيم حسي باشد. به بازي هايي مثل پرتاب سنگ در بركه آب فكر كنيد.

بازي هاي بيرون از خانه به توليد ويتامين دي در بدن كودك تان كه به لحاظ غذائي مقوي است كمك مي كند. همچنين با قرارگرفتن در محيط هاي خارج از منزل فرصت تمركز بر آنچه در فاصله دور يا نزديك به كودك است برايش در دامنه هاي بزرگتري فراهم مي شود، همان چيزي كه گفته مي شود كه براي بهبود توجه كودكان مهم است.

مي توانند به درختان نزديك شان يا به ابر و آسمان در آن دورها توجه كنند، تمركز از موارد نزديك به موارد دور تمريني براي چشم ها است و به پردازش حسي و سلامت چشم ها كمك مي كند.

 

و ديگر آنكه در اين محيط ها كودكان بطور سه بعدي مي شنوند چراكه صداهاي محيط به صورت امواج صوتي به گوش هاي آنها وارد مي شوند. كنار كودك خود بنشينيد و روي صداهاي محيط متمركز شويد اين مدل توجه بازيگونه هم مي تواند جزئي از رژيم حسي خارج از منزل باشد.

فعاليت ديگر خارج از منزل كه بعنوان رژيم حسي مي تواند باشد، راه رفتن روي سطوح ناهموار است. شايد راه رفتن با پاي برهنه شايد هم با جوراب در مسيرهاي باريك و كثيف در جنگل يا كنار رود و دريا، بالارفتن و پايين آمدن از تپه براي كودك تان راحت تَر باشد.

شايد لازم باشد آهسته راه رفتن را با كودك خود تمرين كنيد تا وقتي در سطوح ناهموار مشغول راه رفتن، حفظ تعادل و عدم تعادل است، ياد مي گيرد كه به بدن خودش اعتماد كند و با حس كردن عضلات در حركتش، آگاهي بيشتري به بدن خود پيدا كند.

 

رژیم حسی بیرون از منزل

رژيم حسي بيرون از منزل شامل وسايل زمين بازي هم مي شود. اگر كودك شما علاقه فراواني به تاب بازي دارد برنامه اي براي انتقال او از تاب به زمين خاكي بازي داشته باشيد تا به او ياد دهيد به ديگر كودكان هم نوبت بازي بايد برسد.

فعاليت تاب بازي را متوقف كنيد و دربين تاب را نگه داريد تا براي دقيقه اي به مغز او اجازه ي ثبت بي حركتي را بدهيد و بدين سبب به كودك خود كمك كنيد تا آن نياز براي حركت بدون توقفش را كاهش دهد تا بدين صورت تاب را به يك وسيله ي هدفمند و پربار براي رژيم حسي او تبديل كنيد.

شمردن تا ده مثلا براي ده بار تاب خوردن مي تواند تحمل پايان زمان بازي را آسان تَر كند. سه بار ديگه سرسره بازي كن و بعد نوبت نَفَر بعدي است.

 

فشار عمقي و انجام كارهاي سنگين بعد از تاب بازي مي تواند بيش فعالي و تحريك بيش از حد را كم مي كند. بغل كردن يا هل دادن، كشيدن و حمل كردن اشياء سنگين هم كمك كننده است.

لطفا به نشانه هايي كه كودك زمان بيرون رفتن از خانه به شما نشان مي دهد دقت كنيد. ممكن است شما بخواهيد از طبيعت لذت ببريد اما كودك شما ممكن است از صداي حشرات يا پرندگان دچار بي قراري شود.

بكارگيري راهكارهايي مثل زدن اسپري ضدگزش حشرات به بدن كودك قبل از بيرون رفتن از خانه مي تواند كمك كننده باشد. شايد همين يك اقدام از سوي شما، پارك رفتن را براي كودك داراي چالش حسي خوشايند كند.

 

📚 منبع: Raising a sensory smart child

 

ترجمه و خلاصه:

كاردرمانگر معصومه مرجاني

دانشجوي دكتري روان شناسي و آموزش كودكان استثنايي

عضو تيم كاردرماني و مدير كلينيك توانمندسازي كودك بيرجند