مهارت دستي اتيسم

عواملي كه روي مهارت هاي مربوط به دست كودك اتيستيك تأثير دارد و احتمالا قبل از مطالعه اين كتاب بطور ويژه به آن توجه نكرده ايد ! و به منظور ارزيابي كودك در اين حوزه ها مي بايد به كلينيك هاي كاردرماني مراجعه كرد را به اختصار در اين ترجمه آورده ام همچنين براي مطالعه بيشتر به اين كتاب و فصول مرتبط إرجاع داده مي شود.

بسياري از كودكان با اختلال اتيسم مشكلاتي در مهارت هاي دستي دارند كه با اختلال هاي سيستم عصبي مركزي كه مانند فلج مغزي بر عضلات تأثير دارد يا يك فقدان حسي عميق مثل نابينايي يا تفاوت هاي جسمي در بدن شان قابل توصيف نيست. بلكه كودكان اتيستيك اغلب چالش هاي مربوط به حركات ظريف دست دارند چرا كه آنها در حوزه هاي خاصي مثل پردازش حسي، بينايي عملكردي و ادراك ديداري و كاركرد إجرائي تحول و رشد مناسبي نداشته اند.

 

اختلالات پردازش حسي

كودكان با اختلال پردازش حسي در تفسير حس ها و استفاده از آنها به منظور بازي و يادگيري مشكل دارند و ممكن است با يك تحريك حسي مثل دست زدن به پشت شان يا بوق اتومبيل طوري واكنش نشان دهند كه گويا آن محرك بسيار زياد يا دردناك بوده. كودكي با اختلال پردازش حسي ممكن است در صورت قرار گرفتن روي شكم جيغ بزند، يك نوپا ممكن است از دست زدن به ميوه ي خيس اجتناب كند يا يك كودكي كه كودكستان مي رود به دليل بكار بردن فشار زياد ممكن است دائم مدادش را بشكند. هرچند اختلال پردازش حسي روي تمام حوزه هاي زندگي يك كودك مثل عاطفي، اجتماعي و ارتباطي اثر خواهد داشت اما فصل دوم اين كتاب روي چگونگي تأثير اختلال پردازش حسي بر تحول مهارت هاي دستي تمركز دارد.

 

ديدن عملكردي

كودكان با اختلال اتيسم ممكن است از تماس چشمي اجتناب كنند و نگاه شان را هنگام جستجوي اشياء از آن شئ بردارند. بعلاوه اينكه گاهي در حركات چشمي و ادراك ديداري كه روي يادگيري خواندن و نوشتن مؤثر اند هم مشكلاتي دارند.

در واقع بينايي بيشتر از آن چيزي است كه فقط ديدن خوب به حساب مي آيد. در فصل سوم كتاب راهكارهايي را براي ارتقاء بينايي عملكردي ياد خواهيد گرفت تا كودكان بتوانند به لحاظ ديداري حركات چشم را براي بازي و يادگيري هماهنگ كنند و از اين حس در اين راستا كمك بگيرند.

 

كاركردهاي اجرايي

كاركرد اجرايي به اينكه چطور يك فرد از توانايي هاي شناختي -خود يا همان فعاليت هاي ذهني درگير در تفكر، ادراك، يادگيري و بكارگيري دانش- استفاده مي كند، گفته مي شود.

توانايي شناختي با توانايي هوشي ارتباط دارد. بسياري از روان شناسان و ديگر متخصصين در سال هاي اخير وقتي بدنبال چرايي و درك اينكه بسياري از كودكان در توجه پايدار، سازماندهي، و مديريت زمان مشكل دارند هستند، از كاركردهاي اجرايي گفته اند.

دامنه توجه كوتاه و حواس پرتي در اتيسم و اختلال بيش فعالي/نارسايي توجه هم وجود دارند. هنگامي كه يك كودك اتيستيك را مشاهده مي كنيد شايد ديده باشيد كه هنگام انجام يك تكليف هر زمان كه صداي عبور اتومبيل از پنجره اتاقش بيايد او انجام آن تكليف را متوقف مي كند و اين علامت وجود مشكل در كاركرد اجرايي است.

 

رفتارهاي استريوتايپ و استفاده از تقويت كننده هاي حسي

در تمام كودكان يادگيري با تكرار صورت مي پذيرد. بعنوان مثال ممكن است يك حركت يا صدا را بطور تصادفي كشف كنند مثلا تكان دادن دست و تكرار آن براي باي باي كردن يا دست دسي وقتي كه از يك بزرگسال آن حركت را تقليد كند. اما كودك با اختلال اتيسم رفتار تكراري زيادي دارد. آنها اغلب حركات تكراري بدني ( چيزي مثل بال بال زدن در دست ها ) يا حركات تكراري در أشياء (مثل تكان دادن أسباب بازي جلوي چشم شان) دارند.

به اين حركات تكراري استريوتايپ مي گويند چرا كه متخصصين معتقدند اين حركات باعث تحريك يك يا چند حس مي شوند. استريوتايپ ها لزوما بد نيستند و زماني كه كودكان آنها را براي نيازهاي حسي خود انجام مي دهند، مي توانند آرام بخش باشند. هرچند زماني كه در تحول مهارت هاي عملكردي دست تداخل ايجاد مي كنند بعنوان مشكل به حساب مي آيند.

در فصل پنجم راهكارهايي براي كاهش استرويوتايپي و ارتقاء استفاده ي عملكردي دست از طريق محرك حسي يا تقويت كننده هاي حسي و جايزه هايي كه باعث تحريك حسي و تشويق كودك براي تكرار يك عمل مي شود، آورده شده. بعنوان مثال كودكي كه از مسواك زدن بيزار است اما از مسواك زدن با مسواك برقي لذت مي برد. چرا كه ويبريشن با مسواك برقي به نوعي تحريك حسي را كه او دوست دارد را فراهم مي كند و آن نياز حسي كودك است و بعد از انجام اين تكليف بايد يك جايزه ( مثلا در آغوش كشيدن محكم كه كودك دوست دارد) را بعنوان تقويت كننده ي اين رفتار مطلوب براي كودك فراهم كرد.

 

مهارت هاي زندگي/ مهارت هاي عملكردي

هر دو به تكاليف روزمره اي كه ما براي مراقبت از خود و تا حد ممكن مستقل بودن انجام مي دهيم گفته مي شود. مهارت هاي زندگي مهم براي كودكان شامل بهداشت، لباس پوشيدن، غذا خوردن، بازي و يادگيري آكادميك مي باشند. ارزيابي كاردرماني اينكه يك كودك به چه ميزان حمايت براي انجام مهارت هاي زندگي و مهارت هاي تحصيلي نياز دارد را مي سنجد. كاردرمانگرها حوزه هاي تحولي زير را كه فرد براي انجام مهارت هاي تحصيلي و مهارت هاي زندگي به آنها نياز دارد را ارزيابي مي كنند.

  • كنترل وضعيتي، قدرت و قوام عضلاني
  • گرفتن صحيح مداد يا أشياء
  • هماهنگي چشم و دست
  • مهارت هاي إدراكي ديداري و بينايي
  • مهارت هاي لامسه
  • مهارت هاي برنامه ريزي حركتي

 

* نكته آخر اينكه كودكان با اختلال اتيسم و ديگر ناتواني هاي تحولي اغلب به آموزش براي تعميم آنچه يادگرفته اند به موقعيت هاي مشابه نياز دارند.

 

 

ترجمه :

كاردرمانگر معصومه مرجاني

دانشجوي دكتري روان شناسي و آموزش كودكان استثنايي

✅عضو تيم كاردرماني دفتر توانمندسازي كودك بيرجند

 

📚منبع: