مهارت هاي عاطفي-اجتماعي

اگر بخواهيم به از جمله حوزه هاي مهم مربوط به ابعاد تحولي در سال هاي اوليه كودكي اشاره كنيم مي توان رشد عاطفي-اجتماعي كودك را نام ببريم.
به ويژه براي درك بهتر مربيان كودك و كساني كه به نوعي با كودكان سروكار دارند و به منظور درك رفتار كودك براي امكان ارجاع بهنگام به مراكز درماني به منظور دريافت خدمات مناسب، در اين نوشتار سعي داريم تا حدي به ارائه اطلاعات در مورد رشد عاطفي و احساسي بپردازيم.

تحول عاطفي مرتبط با رفتار سازشي يا چالشي، داراي پيامدهاي مربوط به تحصيل و زندگي خانوادگي و اجتماعي مي شود و تمام اين ابعاد از زندگي كودك با هم در تعامل هستند و دانستن اينكه بين همه آنها مي تواند لينكي برقرار باشد به شما براي حمايت بهتر و همه جانبه براي كسب رشد و تحول عاطفي كودك كمك مي كند.

رشد و تحول عاطفي-اجتماعي شامل توانايي بيان احساسي، برچسب زدن به احساسات، تنظيم احساسات و توانايي تعامل معنادار با ديگران با شركت در فعاليت هايي مثل تسهيم اشياء با هم، رعايت نوبت و بده بستان، توانايي به تعويق انداختن خواسته ها در لحظه يا به نوعي همان صبوري و توانايي تغيير از انجام يك تكليف به تكليف ديگر مي شود.

كه همه ي اين ها را مي توان در طول بازي هاي كودك مورد مشاهده قرار داد، بعنوان مثال مربي مي تواند واكنش كودك را زماني كه قطعات برج او در بازي فرو مي ريزد مشاهده و ثبت كند.

 

وقتي در مورد بخش عاطفي از رشد عاطفي-اجتماعي صحبت مي شود ممكن است براي بعضي از شما احساساتي مثل شادي، غم، خستگي يا خشم تداعي شود. براي بعضي ديگر يادآور مواقعي است كه كودك به موقعيت هاي مختلف پاسخ هاي مختلف مثبت يا منفي دارد، مثل اوقاتي كه برج بازي كودك فرو مي ريزد و او گريه مي كند.

رفتارهايي كه از كودك مشاهده مي شود مثل ارتباطات بياني مي تواند از آن احساسي كه كودك در حال تجربه ي آن است به ما اطلاعاتي بدهد.

گاهي هم سرنخ هاي غيركلامي و زبان بدن كودك است كه درباره احساس كودك به شما خبر مي دهد.

 

همه ي اين ها با توجه به مواردي ازجمله سن كودك بايد درنظر گرفته شود مثلا اين كه يك كودك دوساله مي تواند نسبت به آنچه از او خواسته مي شود كه انجام ندهد، واكنش تدافعي نشان دهد يا يك كودك چهارساله ترجيح مي دهد با ديگري بازي كند تا اينكه تنها بازي كند.

يا اينكه دانستن درمورد سرشت كودك با اينكه دليلي براي رفتار غيرقابل پذيرش كودك نيست اما مي تواند راهي بهتر براي نوع پاسخ شما به آن كودك ارائه كند.

 

نكته مهم اين است كه در صورت مشاهده رفتارهاي چالشي از كودك، بايد براي دريافت مداخلات مناسب ارجاع داده شود در غيراين صورت احتمال ماندگاري اين رفتار وجود دارد علاوه بر اينكه عواقبي مانند بازماندن از تحصيل يا مشكلات ارتباطي آتي بين فردي در محيط هاي مختلف زندگي كه درنتيجه مشكلات عاطفي-اجتماعي زمينه اي و احتمالي بوجود خواهد آمد ممكن است گريبان گير كودك شود.

 

علاوه بر تمام مواردي كه ذكر كرديم چيزي كه در پژوهش هاي جديد در حوزه رشد عاطفي-اجتماعي مورد توجه محققان قرار گرفته، تفاوت هاي مربوط به كاركردهاي اجرايي كودك است.

در اين نوشتار توضيح در مورد مؤلفه هاي كاركردهاي اجرايي به درازا مي كشد بنابراين به اختصار همين قدر مي توان گفت كه کارکـردهای اجرایی، کارکردهای عالی سيستم شناختی هستند که به مجموعه اي از توانایـیهایـی شـناختی شـامل خودگردانـی، خودآغازگـری و بـازداری، بـرنامه ريزي راهـبردی، انعطـاف شناختی و کنترل تکانش اطلاق میشود، در واقـع مـیتـوان فهرست بسیار جامع تري را به این کارکردها اضافه کرد: سازماندهی، بـرنامه ریزی- تصميم گيري، حافظه کاری، حفظ و تبدیل کنترل حرکتی، ادراک زمان و پـیش بيني آینده، بازسازی، زبان درونی و حل مساله.

 

اكنون ممكن است بتوانيد تصور كنيد كه مشكل عملكردي يا نارسايي در هر كدام از اين توانايي ها مي تواند روي مهارت هاي عاطفي-اجتماعي فرد تأثير منفي داشته باشد.

براي درك بهتر مطلب توجه تان را تنها به مؤلفه خود-كنترلي يا بازداري از كاركردهاي اجرايي معطوف مي كنيم، بخش قابل توجهی از آسیب شناسی روانی کودکان و بزرگسالان به نارسایی در خودکنترلـی مـربوط مـیشـود همين قدر تصور كنيد اگر يك كودك بعد از ٤،٥ سالگي كه معمولا آن بخشي از مغز مرتبط با كنترل احساسات به رشد خوبي رسيده است هنوز هم نتواند به وسوسه هاي دروني خود غلبه كند اين عدم توانايي چگونه مي تواند روي روابط اجتماعي و رفتارهاي جامعه پسند او تأثير گذارد. نارسایی خود کنترلی با مفهوم تکانشگری رابطه دارد و نشـانگر ناتوانـی در تفکر در مورد پیامد رفتار است.

 

برای این منظور فرد بـاید از لذت غذا، الکل، دارو، قمار، سکس، تحریک حسی، پول خرج کردن، بیدار ماندن یـا خوابـیدن چشـم پوشـی کنند. این کار را از راه مهار وسوسه هاي دروغ گفتن، فرار از قولی که داده اند و نیز آرام ساختن خود به علت ناکامي به دست آمده انجام میدهند. در بسـیاری از موقعیـتهای بغرنج و دو گانه که فرد باید دست به انتخاب بزند، باید از خود-کنترلی استفاده کند.

 

شما بعد از داشتن اين مشاهدات متكي به دانش قبلي از مهارت هاي عاطفي-اجتماعي كودك و مشورت با يك كارشناس مسائل مربوط به كودك در اين حوزه، مي توانيد به منظور تقويت اين مهارت هاي مهم پايه اي فعاليت ها و بازي هاي مرتبط كنترل تكانه را ارائه دهيد. بعنوان مثال مي توانيد به فعاليتي كه قبلا در وبسايت كاردرماني توانمندسازي كودك بيرجند نوشته بوديم با مراجعه به اين لينك مقاله خود تنظیمی دسترسي پيدا كنيد.

 

اميدواريم تا حدي توانسته باشيم اهميت رشد عاطفي-اجتماعي و موانع موجود را متذكر شده باشيم و شما خواننده ي محترم را براي ارجاع به موقع و دريافت راهكار هاي بهنگام ترغيب كرده باشيم اين ها دربسياري از موارد و با توجه به ارزيابي هاي قابل اجرا از طريق درمان به كمك بازي، دريافت مشاوره هاي رفتاردرماني، شناختي-رفتاري يا حسي قابل حل مي باشند.

 

 

نوشته شده توسط :

كاردرمانگر معصومه مرجاني

دانشجوي دكتري روان شناسي و آموزش كودكان استثنايي

✅ عضو تيم كاردرماني دفتر توانمندسازي كودك بيرجند